Sztuczna inteligencja zmienia sposób, w jaki pracujemy, podejmujemy decyzje i uczymy się – ale to, co najważniejsze, dzieje się wewnątrz nas. Tempo rozwoju technologii jest szybsze niż tempo adaptacji psychiki człowieka. W efekcie coraz częściej pojawiają się pytania: jak zachować refleksyjność, gdy narzędzia generują odpowiedzi szybciej, niż jesteśmy w stanie je przetworzyć? Czy AI wspiera rozwój, czy go spłaszcza? Czy zautomatyzowanie myślenia nie odbiera nam kompetencji, które są fundamentem pracy umysłowej? To artykuł o tym, jak wzmacniać siebie w świecie, w którym technologia myśli szybko, ale nie głęboko – i dlaczego to my musimy myśleć głęboko, nawet jeśli technologia myśli za nas.
Jak AI zmienia procesy myślenia i samorozwoju – wnioski z badań
Badania nad wpływem AI na poznanie i zachowania pracowników pokazują jednoznacznie: to, jak używamy technologii, wpływa na nasz mindset – poziom samoświadomości, krytycznego myślenia i odporności psychicznej. Współczesny rozwój osobisty nie polega więc na zastąpieniu refleksji sztuczną inteligencją, lecz na nauczeniu się współpracy między człowiekiem a narzędziem.
Joanna Marszalska, psycholog biznesu z zespołu Zdrowia Psychicznego w Biznesie, podkreśla: „AI jest katalizatorem. Może przyspieszyć rozwój, jeśli człowiek zachowuje odpowiedzialność za myślenie. Jeśli odda ją maszynie – jego kompetencje słabną, a wraz z nimi zdolność do świadomego funkcjonowania w pracy i życiu.”
Większość osób myśli o AI jako o narzędziu zwiększającym efektywność – szybciej pisze, szybciej analizuje, szybciej odpowiada. Jednak psychologowie poznawczy i badacze technologii pokazują, że wpływ AI na człowieka sięga znacznie głębiej.
To nie jest już tylko outsourcing zadań. To jest outsourcing myślenia.
A to, jak pokazują badania, ma swoje konsekwencje.
Cognitive offloading – gdy mózg przenosi myślenie na maszynę
Wpływ AI na poznanie został szczegółowo opisany w badaniach Sparrow, Liu & Wegner (Science, 2011) oraz w najnowszych publikacjach z 2023–2024 roku. Efekt jest spójny: kiedy zewnętrzne narzędzie wykonuje za nas analizę, planowanie, syntezę informacji – mózg przestaje trenować te obszary.
Najnowszy przegląd literatury z 2025 roku (Chuang et al., AI’s Dual Impact on Employees’ Work and Life Well-Being) pokazuje, że:
- częste korzystanie z AI obniża samodzielność poznawczą,
- pogarsza odporność na złożoność,
- zwiększa skłonność do automatyzmów,
- zmniejsza tolerancję na niepewność,
- zubaża zdolność do głębokiej autorefleksji.
To dokładnie te kompetencje, które stanowią trzon nowoczesnego funkcjonowania liderów, ekspertów i pracowników wiedzy.
Badacze ostrzegają: zbyt intensywne poleganie na AI może prowadzić do long-term cognitive atrophy – długofalowego osłabienia funkcji poznawczych, szczególnie u osób przyzwyczajonych do narzędzi „myślących za nich”.
Efekt „iluzji wiedzy” – AI daje odpowiedzi, ale nie daje zrozumienia
W 2024 roku zespół z University College London wykazał, że osoby korzystające z generatywnej sztucznej inteligencji w zadaniach wymagających analizy treści przeceniają własne umiejętności zrozumienia problemu, mimo że ich realne wyniki są niższe. To tzw. AI-induced overconfidence.
W praktyce oznacza to:
- użytkownik myśli, że rozumie,
- ale tak naprawdę rozumie narzędzie,
- nie własny proces myślowy.
To bardzo istotny mechanizm, który wpływa na rozwój osobisty i zawodowy – bo rozwija się nie ten, kto dostaje odpowiedzi, lecz ten, kto dokonuje własnych interpretacji.
Personalizacja, która może wspierać – AI tworząca spersonalizowane ścieżki rozwoju
Po stronie pozytywnej – istnieją silne dowody, że AI może pomóc w rozwoju, jeśli jest stosowana świadomie.
Raport McKinsey „The future of learning” (2024) oraz publikacje w Harvard Business Review (2023–2024) podkreślają, że:
AI zwiększa skuteczność rozwoju, gdy:
- pomaga w monitorowaniu postępów,
- podpowiada obszary wymagające pracy,
- tworzy indywidualne plany nauki,
- wspiera analizę danych o zachowaniach lub stylu pracy,
- pomaga formułować pytania, nie tylko odpowiedzi.
Wtedy technologia staje się katalizatorem, nie protezą.
Mindset w epoce sztucznej inteligencji – jakie kompetencje stają się kluczowe
Samoświadomość, refleksyjność i zdolność do krytycznego myślenia stają się dziś nie tyle przewagą, co koniecznością. AI świetnie radzi sobie z dostarczaniem danych, odpowiedzi i rozwiązań, ale to człowiek decyduje, na czym chce budować swoje decyzje, w jakim kierunku rozwijać karierę i jakie wartości wyznają jego działania.
To właśnie dlatego mówimy, że AI może być narzędziem rozwoju, ale tylko wtedy, gdy człowiek zachowuje inicjatywę, intencję i kierunek. Narzędzie nie ma własnych celów – to my nadajemy im sens. Żeby skutecznie rozwijać siebie w świecie automatyzacji, warto koncentrować się na kompetencjach, które AI może wspierać, ale których nie zastąpi.
Refleksyjność – fundament świadomego rozwoju
W świecie, w którym odpowiedź pojawia się po sekundzie, największą odwagą staje się… zatrzymanie. Przemyślenie. Zadanie pytania „dlaczego?”.
Refleksyjność pozwala:
- zrozumieć, co naprawdę chcemy rozwijać,
- ocenić, czy rozwiązanie podpowiedziane przez AI jest zgodne z naszym celem,
- dostrzec emocje i przekonania towarzyszące działaniu,
- pracować nad nawykami i automatyzmami.
AI może sugerować pytania wspierające refleksję, ale nie zastąpi procesu wewnętrznego, który pozwala nam rozumieć siebie. Dlatego warto rozwijać:
- umiejętność autorefleksji po każdym ważniejszym działaniu,
- umiejętność oceny, co było łatwe, co trudne, co nas blokowało,
- nawyk zapisywania wniosków (AI może tu pomóc, ale wnioski muszą być nasze).
Krytyczne myślenie – antidotum na automatyzm
W świecie generatywnych odpowiedzi kluczową kompetencją staje się wybór tego, co przyjmujemy za prawdę. Krytyczne myślenie nie polega na negowaniu – polega na sprawdzaniu, analizowaniu i świadomym decydowaniu.
To zdolność, dzięki której:
- nie przyjmujemy każdej odpowiedzi AI bez refleksji,
- potrafimy odróżnić rekomendację od decyzji,
- widzimy konsekwencje wyborów,
- jesteśmy odpowiedzialni za kierunek swojego rozwoju.
W praktyce oznacza to konieczność zadawania pytań:
- „Skąd ta odpowiedź się wzięła?”
- „Jaki jest jej cel?”
- „Czy jest zgodna z moimi wartościami?”
- „Czy to jest najlepsze rozwiązanie, czy tylko pierwsze?”
Liderzy i specjaliści, którzy zachowają zdolność krytycznej oceny, nie stracą swojej przewagi — bo kompetencje decyzyjne zawsze będą ludzkie.
Emocjonalna uważność – kompetencja, której AI nie zrozumie
AI może analizować ton głosu, słowa, nastroje – ale nie może czuć. Nie wie, co to lęk przed zmianą, poczucie porażki, duma z sukcesu, ambicja, niepewność, ekscytacja.
Dlatego rozwój w epoce AI wymaga wzmacniania uważności emocjonalnej:
- rozpoznawania, co czujemy w danej sytuacji,
- rozumienia, skąd biorą się reakcje,
- regulowania emocji w momentach trudnych,
- wykorzystywania emocji jako informacji o naszych potrzebach.
Uważność emocjonalna wspiera zarówno dobrostan, jak i jakość decyzji.
Joanna Marszalska podkreśla:
„AI pomaga analizować procesy, ale tylko emocje mówią nam, czy to, co robimy, jest dla nas dobre.”
Osobista sprawczość – nie oddawaj kierownicy rozwojowi automatycznemu
Sztuczna inteligencja może wyznaczać cele, proponować kierunki, tworzyć plany. Ale rozwój, w którym to narzędzie prowadzi, nie jest rozwojem – jest sterowaniem.
Sprawczość oznacza:
- samodzielne podejmowanie decyzji,
- branie odpowiedzialności za kierunek zmian,
- aktywne wybieranie, czego potrzebujemy,
- świadomość, że rozwój zaczyna się od nas, nie od narzędzia.
AI może pomóc, ale to my mamy pozostać autorami własnego życia i kariery.
Jak korzystać z AI, aby wspierać samorozwój – praktyczne, konkretne metody
AI może być narzędziem, które wzmacnia rozwój – pod warunkiem, że używamy jej świadomie. W tej części przechodzimy do „mięsa”: praktyk, sposobów działania i konkretnych metod, które pomagają rozwijać samoświadomość, refleksyjność, kompetencje emocjonalne i strategiczne myślenie.
To zestaw podejść, które sprawdzają się zarówno w pracy indywidualnej, jak i w rozwoju pracowników, podczas warsztatów czy sesji liderów.
1. AI jako partner do autorefleksji – ale nie jako autor wniosków
Sztuczna inteligencja świetnie sprawdza się w zadawaniu pytań, porządkowaniu myśli i tworzeniu struktury refleksji. Ale decyzje i wnioski muszą pozostać nasze, bo to one budują samoświadomość.
Jak korzystać praktycznie:
- Poproś AI o listę pytań do autorefleksji po ważnym spotkaniu, konflikcie, projekcie.
- Używaj AI do porządkowania notatek – ale wnioski dopisuj samodzielnie.
- Pytaj AI o różne perspektywy (np. analityczną, emocjonalną, strategiczną), żeby zobaczyć pełniejszy obraz.
Czego unikać:
- generowania „gotowych przemyśleń” lub „podsumowań osobistych”,
- przejmowania narracji przez AI („napisz, co powinienem czuć/robić”).
Dlaczego to działa:
Autorefleksja rośnie, gdy sami interpretujemy informacje. AI może otworzyć drzwi – ale wewnętrzną pracę musimy wykonać sami.
2. AI jako narzędzie do pogłębiania myślenia krytycznego
W praktyce AI może wzmacniać krytyczne myślenie – jeśli ustawimy ją w roli „sparring partnera”, a nie eksperta.
Jak to zrobić:
- Zadawaj AI pytania: „Przedstaw kontrargumenty”, „Zakwestionuj tę tezę”, „Co mogę przeoczyć?”, „Jaki jest najgorszy możliwy scenariusz?”.
- Poproś ją o analizę konsekwencji różnych działań – to ułatwia myślenie strategiczne.
- Proś o symulacje kilku punktów widzenia: lidera, klienta, pracownika, analityka.
Dlaczego to działa:
To Ty zachowujesz autorstwo decyzji, a AI jedynie poszerza pole widzenia – bez odbierania sprawczości.
3. Używaj AI do rutyny, by odzyskać zasoby na rozwój
Duża część rozwoju osobistego i zawodowego wymaga energii poznawczej. Jeśli codziennie jesteś przeciążona/y zadaniami, trudniej o refleksję, autoregulację emocji czy świadome planowanie.
Tu AI jest bardzo pomocna:
- pisze „wersję 0” dokumentów,
- podsumowuje spotkania,
- generuje listy kontrolne,
- pomaga organizować wiedzę,
- skraca prostą komunikację.
Zasada kluczowa:
AI przejmuje rutynę – Ty odzyskujesz zasoby na rozwój.
To podejście szczególnie wspiera liderów i specjalistów, którzy na co dzień pracują w dużej presji.
Uwolniony czas i energia można przeznaczyć na:
- pracę nad emocjami,
- coaching,
- rozwój kompetencji miękkich,
- budowanie relacji,
- uczenie się przez doświadczenie.
4. Wzmacnianie inteligencji emocjonalnej – z AI jako „symulatorem sytuacji”
Sztuczna inteligencja nie ma emocji – ale może pomóc w treningu emocji.
To szczególnie przydatne w rozwoju liderów, osób pracujących z klientami, w HR oraz w trudnych rozmowach.
Jak korzystać mądrze:
- Poproś AI o symulację trudnej rozmowy (np. informacja zwrotna, odmowa, konflikt).
- Trenuj różne reakcje – asertywne, empatyczne, rzeczowe.
- Analizuj: co wywołało napięcie? Jak można było inaczej? Co zagrało?
To narzędzie nie zastąpi realnego doświadczenia, ale jest świetnym „bezpiecznym poligonem”, który pozwala ćwiczyć trudne sytuacje bez konsekwencji.
Szybki dostęp do narzędzia, które potrafi wyrzucić nam listę rozwiązań, kusi, aby skorzystać ze wsparcia w sytuacjach dotyczących relacji międzyludzkich np. konflikt czy kryzys. Zaufanie myśleniu maszynowemu zamiast psychoterapeucie czy mediatorowi w takim momencie może zakończyć się pogłębieniem trudnej sytuacji z uwagi na zbyt płytkie i powierzchowne oraz pozbawione empatii „porady” – mówi psycholożka Agnieszka Malec.
5. Rozwój kompetencji zawodowych – AI jako przyspieszacz uczenia
Uczymy się szybciej, gdy informacja jest dopasowana do naszego stylu poznawczego.
AI potrafi to robić bardzo dobrze.
Zastosowania praktyczne:
- tworzenie spersonalizowanych planów uczenia się,
- przetwarzanie złożonych materiałów na różne formy: mapy myśli, pytania, streszczenia, case study,
- przygotowanie symulacji realnych sytuacji z pracy,
- analiza błędów i określanie obszarów do poprawy.
Sztuczna inteligencja nie uczy za nas – ale radykalnie poprawia dostęp do wiedzy i skraca proces.
6. Myślenie strategiczne – AI jako mapa możliwych scenariuszy
To jedna z kompetencji, których AI nie zastąpi… ale może ją bardzo wzmocnić.
Jak korzystać:
- poproś AI o rozpisanie scenariuszy A/B/C,
- poproś o analizę ryzyk i szans każdej opcji,
- poproś o analizę trendów i ich wpływu na Twój rozwój lub na rozwój organizacji,
- używaj AI jako zewnętrznego konsultanta do testowania pomysłów.
To jeden z najcenniejszych sposobów pracy z AI w środowisku liderów.
Jak zachować równowagę – zasady świadomego rozwoju w epoce AI
To zestaw zasad, które chronią przed traceniem kompetencji, zależnością od narzędzi i automatyzmem, o którym pisaliśmy wcześniej.
1. Zasada 80/20 myślenia
AI może dać 80% struktury – ale 20% najważniejsze (wnioski, decyzje, interpretacje) muszą być Twoje.
2. Zasada „najpierw ja, potem AI”
Najpierw formułujesz własne myśli.
Dopiero potem pytasz AI o perspektywy.
3. Zasada transparentności wobec samego siebie
Używasz AI? Zapisz to.
Wiesz, kiedy Twoja refleksja jest Twoja.
4. Zasada refleksji po każdej interakcji z AI
Zadaj sobie krótkie pytania:
- Czego się dowiedziałam?
- Co mnie zaskoczyło?
- Co chcę dalej zgłębiać?
5. Zasada emocjonalnego dystansu
AI nie rozwiąże kryzysu emocjonalnego.
Może pomóc, ale emocje wymagają kontaktu z człowiekiem.
Podsumowanie – rozwój w epoce AI wymaga nowej jakości świadomości
AI potrafi przyspieszyć analizę, uporządkować chaos informacji, wskazać możliwości rozwoju i odciążyć od rutyny. Jednak to człowiek decyduje, czy narzędzie stanie się wsparciem, czy protezą. Samoświadomość, refleksyjność, krytyczne myślenie, emocjonalna uważność i sprawczość – to fundamenty, których nie da się zautomatyzować.
Świat pracy ewoluuje szybciej niż kiedykolwiek wcześniej, ale fundament rozwoju pozostaje ten sam: głębokie rozumienie siebie, własnych emocji, motywacji i celów. Sztuczna inteligencja może towarzyszyć człowiekowi w tej drodze, ale nie może jej za niego przejść. Dlatego nowoczesny rozwój osobisty wymaga równowagi między technologią a człowieczeństwem – między efektywnością a refleksją, między wiedzą a mądrością.
Warto pamiętać, że w epoce automatyzacji rozwój kompetencji miękkich nie jest dodatkiem. Jest koniecznością – bo to właśnie one chronią nas przed utratą głębi, profilują jako liderów i decydują o skuteczności działania w środowisku pełnym danych, presji i szybkim tempie zmian.
Jak w zespole Zdrowia Psychicznego w Biznesie wspieramy rozwój ludzi i organizacji w erze AI
W Zdrowiu Psychicznym w Biznesie od lat pracujemy z liderami, zespołami i organizacjami, które chcą rozwijać swoje kompetencje w sposób świadomy i odporny na zmiany. Transformacja technologiczna sprawia, że psychologiczne przygotowanie ludzi staje się równie ważne jak wdrożenie narzędzi.
Dlatego nasze szkolenia, warsztaty i programy rozwojowe koncentrują się na kluczowych obszarach:
rozwój samoświadomości – pracujemy z nawykami mentalnymi, przekonaniami, sposobami analizowania siebie i świata,
trening krytycznego myślenia – tak, aby technologia była wsparciem, a nie zastępstwem dla decyzji,
budowanie odporności psychicznej – w środowisku pełnym zmian, presji i niepewności,
kompetencje emocjonalne – regulacja emocji, uważność, empatia i praca z trudnymi sytuacjami,
świadome korzystanie z AI – tak, aby wspierała rozwój, nie przejmując nad nim kontroli,
komunikacja (także z wykorzystaniem AI) i praca z ludźmi – bo nawet najlepsze narzędzia nie zastąpią autentycznego kontaktu.
Każdy z naszych programów jest projektowany z myślą o realnych potrzebach zespołów i liderów. Opracowujemy procesy rozwojowe, które uwzględniają zarówno tempo zmian technologicznych, jak i troskę o dobrostan, spójność i zdrowie psychiczne pracowników.
Wspieramy organizacje, które chcą:
- budować kulturę opartą na świadomości i odpowiedzialności,
- przygotować zespoły do korzystania z AI w sposób dojrzały,
- wzmocnić kompetencje przyszłości,
- rozwijać liderów i specjalistów w oparciu o psychologię i praktyczne narzędzia,
- tworzyć środowiska pracy, które chronią człowieka, a nie tylko wynik.
Jeśli Twoja firma stoi przed wyzwaniem transformacji cyfrowej, rozwija liderów lub chce wprowadzić programy wspierające rozwój – możemy pomóc. Wspólnie stworzymy proces, w którym AI będzie wzmacniać ludzi, a nie ich zastępować. Skontaktuj się z nami!
Źródła
McKinsey Global Institute. (2025, June). Reimagining learning and development in the future of work. Pobrane 03.12.2025 z https://www.mckinsey.com/featured-insights/people-in-progress/reimagined-learning-and-development-in-the-future-of-work
Welsch, R. (2025, October 28). When using AI, users fall for the Dunning-Kruger trap in reverse. Aalto University / Neuroscience & Psychology report. Pobrane 03.12.2025 z https://neurosciencenews.com/ai-dunning-kruger-trap-29869/ Neuroscience News
Anonymous. (2024). Overconfident and unconfident AI hinder human-AI collaboration: effects of confidence calibration on trust and team performance. arXiv. Pobrane 03.12.2025 z https://arxiv.org/html/2402.07632v3 arXiv
Zirar, A., et al. (2023). Workplace Artificial Intelligence: Coexistence of workers and AI in modern organizations. Journal of… Pobrane 03.12.2025 z ScienceDirect. ScienceDirect
Artykuł został opracowany we współpracy z psycholożką Agnieszką Malec i zweryfikowany pod względem merytorycznym.
